Czym są obligacje

Obligacja jest instrumentem dłużnym: państwo lub firma pożycza pieniądze od inwestorów i zobowiązuje się zwrócić je w określonym terminie, wypłacając po drodze odsetki. W przeciwieństwie do akcji, która daje częściowy udział we własności firmy, obligacja czyni inwestora wierzycielem. Emitent jest mu winien pieniądze na uzgodnionych warunkach. Dla ukraińskich inwestorów najłatwiej dostępnym rozwiązaniem są OVDP, czyli krajowe obligacje skarbowe, które można kupić za pośrednictwem aplikacji bankowych i platformy Diia. W tym artykule wyjaśniamy, jak działają obligacje, czym obligacje skarbowe różnią się od korporacyjnych i jaką rolę mogą odgrywać w portfelu osobistym.

Jak działa obligacja

Każda obligacja ma trzy podstawowe parametry.

Wartość nominalna to kwota, którą emitent zobowiązuje się zwrócić w terminie wykupu. W przypadku większości obligacji wynosi ona 1000 jednostek danej waluty.

Kupon to okresowa płatność odsetkowa dokonywana przez emitenta w czasie trwania obligacji. Jeśli obligacja ma roczny kupon w wysokości 15% i wartość nominalną 1000 hrywien, inwestor otrzymuje co roku 150 hrywien niezależnie od sytuacji na rynku. W zależności od warunków obligacji płatności mogą być dokonywane kwartalnie, co pół roku lub raz w roku.

Termin wykupu to dzień, w którym emitent zwraca wartość nominalną. Terminy wykupu obligacji wynoszą od kilku miesięcy do kilkudziesięciu lat.

Prosty przykład: kupujesz obligację o wartości nominalnej 1000 hrywien, z rocznym kuponem 15% i dwuletnim terminem wykupu. Co roku otrzymujesz 150 hrywien, a na koniec odzyskujesz 1000 hrywien. Jeśli trzymasz obligację do terminu wykupu, znasz swoją stopę zwrotu od pierwszego dnia.

Obligacje można również kupować i sprzedawać na rynku wtórnym między emisją a terminem wykupu. Ich cena rynkowa może wówczas różnić się od wartości nominalnej.

Obligacje skarbowe a obligacje korporacyjne

Najważniejsza różnica między rodzajami obligacji dotyczy tego, kto pożycza pieniądze i jakie ryzyko się z tym wiąże.

Obligacje skarbowe

Obligacje skarbowe są emitowane przez władze państwowe w celu finansowania wydatków publicznych. W Ukrainie nazywa się je OVDP, w Stanach Zjednoczonych Treasury bonds, a w Wielkiej Brytanii gilts. Obligacje stabilnych państw należą do najbezpieczniejszych dostępnych instrumentów dłużnych, ponieważ państwo rzadko nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań: może podnieść podatki, wyemitować nowy dług lub dostosować politykę pieniężną, aby je spłacić. Ceną za niższe ryzyko jest niższa rentowność.

Obligacje korporacyjne

Firmy emitują obligacje, aby pozyskać finansowanie dłużne. Zazwyczaj oferują wyższe kupony niż obligacje skarbowe, aby zrekompensować większe ryzyko: firma może popaść w trudności finansowe lub zbankrutować, co może opóźnić albo całkowicie wstrzymać płatności.

Ratingi kredytowe agencji takich jak Moody's, S&P i Fitch pomagają inwestorom ocenić wiarygodność pożyczkobiorcy. Obligacje z ratingiem inwestycyjnym (BBB lub wyższym w skali S&P) uznaje się za stosunkowo bezpieczne. Poniżej tego progu znajdują się obligacje wysokodochodowe, często nazywane „obligacjami śmieciowymi”, które oferują znacznie wyższe kupony, ale wiążą się z dużo większym ryzykiem niewypłacalności.

Obligacje komunalne, emitowane przez samorządy lokalne, pod względem ryzyka i rentowności zazwyczaj plasują się między obligacjami skarbowymi a korporacyjnymi.

Cena i rentowność obligacji

Gdy obligacja jest przedmiotem obrotu na rynku wtórnym, jej cena może być wyższa lub niższa od wartości nominalnej. Wynika to z jednej z najważniejszych zasad rynku instrumentów o stałym dochodzie: ceny obligacji i ich rentowność poruszają się w przeciwnych kierunkach.

Mechanizm jest następujący. Załóżmy, że rynkowe stopy procentowe wzrosły: nowe obligacje oferują teraz kupon 18%, podczas gdy twoja obligacja wypłaca tylko 12%. Aby ją sprzedać, trzeba obniżyć cenę ofertową, ponieważ w przeciwnym razie żaden nabywca nie wybierze jej zamiast nowej obligacji. I odwrotnie: gdy stopy procentowe spadają, obligacja z wyższym kuponem staje się bardziej atrakcyjna, a jej cena rośnie.

Prowadzi to do pojęcia rentowności do wykupu (yield to maturity, YTM), czyli rzeczywistej rocznej stopy zwrotu, którą uzyskasz, kupując obligację po aktualnej cenie rynkowej i trzymając ją do terminu wykupu. W zależności od ceny zakupu może ona znacznie różnić się od podanej stopy kuponowej.

Jeśli planujesz trzymać obligację do terminu wykupu, codzienne zmiany jej ceny są w dużej mierze nieistotne, ponieważ twoja stopa zwrotu jest ustalona. Jeśli jednak może zajść potrzeba wcześniejszej sprzedaży, ryzyko rynkowe staje się istotnym czynnikiem.

OVDP: ukraińskie obligacje skarbowe

OVDP (облігації внутрішньої державної позики, krajowe obligacje skarbowe) są emitowane przez Ministerstwo Finansów Ukrainy. Stanowią podstawowy i najłatwiej dostępny instrument o stałym dochodzie dla ukraińskich inwestorów indywidualnych.

OVDP w hrywnach i walutach obcych

OVDP są dostępne w hrywnach, dolarach amerykańskich i euro. OVDP denominowane w hrywnach zazwyczaj mają znacznie wyższy kupon, co odzwierciedla podwyższone ryzyko inflacyjne i walutowe. OVDP w walutach obcych (USD lub EUR) oferują niższe kupony, ale zapewniają naturalne zabezpieczenie: zarówno dochód, jak i kapitał są denominowane w stabilnej walucie, co ogranicza ekspozycję na osłabienie hrywny.

Minimalna kwota inwestycji wynosi 1000 hrywien (lub równowartość tej kwoty w dolarach albo euro).

Korzyść podatkowa

Najważniejsza cecha dla inwestorów indywidualnych: płatności kuponowe z OVDP są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych (18%) oraz opłaty wojskowej (5%). Większość pozostałych dochodów inwestycyjnych w Ukrainie podlega obu tym obciążeniom. Dzięki temu efektywna rentowność OVDP po opodatkowaniu jest wyraźnie wyższa niż w przypadku instrumentów o porównywalnych stopach nominalnych.

Jak kupić OVDP

Inwestorzy indywidualni mogą kupować OVDP za pośrednictwem:

• banków (PrivatBank, Oschadbank, Raiffeisen Bank i innych)
• państwowej aplikacji Diia
• licencjonowanych brokerów internetowych

Proces jest prosty i nie wymaga specjalistycznej wiedzy ani dużego kapitału początkowego.

„Obligacje wojenne”

Od rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji w 2022 roku ukraińskie obligacje skarbowe są często oferowane jako „obligacje wojenne” lub „obligacje wojskowe”. Pod względem konstrukcji są to standardowe OVDP o takich samych warunkach i zasadach opodatkowania, a nazwa wskazuje, że pozyskane środki finansują potrzeby obronne. Dla inwestorów nie wiążą się z dodatkowym ryzykiem finansowym w porównaniu ze zwykłymi OVDP i oferują ten sam przewidywalny zwrot, a zarazem możliwość wsparcia kraju.

Obligacje w portfelu

Obligacje odgrywają w portfelu inwestycyjnym rolę stabilizującą. Ich podstawową zaletą jest przewidywalność: jeśli kupisz obligację i zatrzymasz ją do terminu wykupu, znasz swoją stopę zwrotu od początku.

Obligacje najlepiej sprawdzają się przy krótkim i średnim horyzoncie inwestycyjnym, czyli w sytuacjach, gdy nie możesz pozwolić sobie na gwałtowne spadki wartości portfela. W przypadku długoterminowego wzrostu kapitału, przez dziesięć lat lub dłużej, akcje zazwyczaj zapewniają wyższe zyski, ale wiążą się z dużo większą zmiennością.

Głównym ryzykiem dla posiadaczy obligacji jest inflacja. Jeśli stopa kuponowa jest niższa od rzeczywistej inflacji, siła nabywcza kapitału maleje pomimo otrzymywania nominalnych odsetek. Dla ukraińskich inwestorów jest to realny problem ze względu na historycznie wysoką inflację. Oceniając obligacje, należy porównywać ich rentowność nie tylko z innymi inwestycjami, lecz także z aktualną stopą inflacji. Dopiero takie porównanie pokazuje realną wartość instrumentu.

Podsumowanie

Obligacja jest przewidywalnym i przejrzystym instrumentem: pożyczasz pieniądze, otrzymujesz regularne odsetki, a w terminie wykupu odzyskujesz kapitał. Dla ukraińskich inwestorów indywidualnych OVDP są najbardziej praktycznym rozwiązaniem na początek: minimalna kwota inwestycji wynosi 1000 hrywien, można je łatwo kupić za pośrednictwem banków i aplikacji Diia, a ich przewaga podatkowa nad większością alternatyw jest znacząca. Przed zakupem warto przede wszystkim odpowiedzieć sobie na pytanie, na jak długo można zaangażować kapitał i czy rentowność po uwzględnieniu inflacji odpowiada twoim celom.